Όλυμπος, παγκόσμιο μνημείο της φύσης

Ο Όλυμπος το υψηλότερο βουνό στην Ελλάδα (2917 μ.) με μεγάλη ποικιλία χαρακτηριστικών που το κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικό, το βουνό των Θεών.

Ένα βουνό, που εμείς που ζούμε στη σκιά του, το κοιτάζουμε με δέος και ευλάβεια. Πραγματικά αυτή η ορμέμφυτη αίσθηση της ιερής φύσης των ψηλών βουνών (Σινά, Φουτζιγιάμα), είναι πολύ αισθητή. Ίσως αυτό συμβαίνει γιατί ο καθένας μας έχει να ανεβεί  ν’ απολαύσει  και να σεβαστεί το δικό του εσωτερικό βουνό.

Ακόμα και σήμερα, που οι άνθρωποι έχουν πατήσει στη κορυφή του Έβερεστ, η πρόκληση και ο σεβασμός δεν έχουν μειωθεί. Ένα βουνό πρέπει να το ανεβαίνουμε, να το σεβόμαστε, και να το προστατεύουμε, κατά την περίφημη ορειβατική φράση “γιατί είναι εκεί”.

Παρόλο όμως το φυσικό ενδιαφέρον μας για τα βουνά τα οποία  αποτελούν  σπουδαία οικοσυστήματα, και ενώ γνωρίζουμε ότι εκτελούν πλήθος ανεκτίμητων υπηρεσιών για την επιβίωση του ανθρωπίνου είδους, όπως π.χ. (καθoρίζουν την ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα, και παράγουν οξυγόνο, προστατεύουν τα εδάφη από την διάβρωση και τα διατηρούν εύφορα, καθαρίζουν το νερό και ξαναγεμίζουν τα υδροφόρα στρώματα, παρέχουν γονιμοποιητικούς και αντιπαρασιτικούς παράγοντες, κοκ) δεν υπηρχε η ανάλογη προστασια των προϋποθέσεων , που επιτρέπουν στην πλανήτη μας να διασφαλίσουν την επιβίωση του Homo Sapiens και τουλάχιστον τη βραχυπρόθεσμη διατήρηση της ποιότητας ζωής. Τα βουνά κινδυνεύουν.

Η αποψίλωση των δασών, η διάβρωση, η δημογραφική πίεση  η μεταναστευτική και η κοινωνική αλλαγή, όλα απειλούν την ισορροπία των ορεινών οικοσυστημάτων.  
- Η UNESCO άλλαξε τη ροή των πραγμάτων με τα έξης δύο γεγονότα:
1.    Η εκπόνηση το 1971 του προγράμματος για τον Άνθρωπο και τη Βιόσφαιρα (ΜΑΒ), και
2.    Το Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον που έγινε στη Στοκχόλμη το 1972.
Η ροή αφορούσε την παρακολούθηση των οικοσυστημάτων «από τα έξω» και επομένως αγνοούσαν ένα θεμελιακό και πρωταρχικό παράγοντα Τον Ανθρωπο και την επίδραση του στο περιβάλλον.

- Ο Τζόυλιαν Χάξλει , βρετανός βιολόγος, πρώτος Γενικός Διευθυντής της UNESCO (1987-1975) λέει ότι “ Μόνον αν αναγνωρίσουμε το γεγονός ότι η άγρια ζωή του κόσμου είναι αναντικατάστατη, και ότι καταστρέφεται ταχύτατα, θα συνειδητοποιήσουμε εγκαίρως ότι πρέπει να διαφυλάξουμε περιοχές όπου για το συμφέρον του συνόλου, της ανθρωπότητας η επέκταση του ανθρώπου πρέπει να μπει σε δεύτερη μοίρα σε σύγκριση με την προστασία των άλλων ειδών

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΕΝΤΑΧΘΕΙ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΤΗΣ ΒΙΟΣΦΑΙΡΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ UNESCO.

Οι προστατευόμενες περιοχές της βιόσφαιρας είναι γεωγραφικές περιοχές οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της αρμονικής σχέσης ανθρώπου και φύσης. Συνδυάζουν 3 στόχους:

Να διαφυλάξουν την ποικιλία των ειδών και των οικοσυστημάτων του πλανήτη μας
Να δείξουν, σε οικολογικό και κοινωνικό-πολιτισμικό  πλαίσιο, πως μπορεί να υπάρξει βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη
Να αποτελέσουν πρότυπο αλλά και εργαστήριο για έρευνα, παρακολούθηση και εκπαίδευση για την προστασία του περιβάλλοντος και την βιώσιμη ανάπτυξη σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Οι προστατευόμενες περιοχές αποτελούν ένα Παγκόσμιο Δίκτυο μέσα από το οποίο γίνεται ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειρίας και προσωπικού. Συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων που έθεσε η Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη η οποία έγινε στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992.

Τι εξυπηρετούν οι προστατευόμενες περιοχές της βιόσφαιρας
Η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων από των άνθρωπο μειώνει επικίνδυνα την ποικιλία των φυτικών και ζωικών πόρων του πλανήτη, τα οικοσυστήματα και τα φυσικά τοπία. Οι προστατευόμενες περιοχές της βιόσφαιρας προστατεύουν και διατηρούν τα τοπία, τα ζωικά και φυτικά είδη και τα οικοσυστήματα του πλανήτη μας. Επιτρέπουν έτσι στου ζωικούς κύκλους να ακολουθήσουν τη φυσική πορεία τους χωρίς αναστατώσιεις.( Φανταστειτε ποση αναστατωση θα επιφερει η εξωρηξη του λιγνιτη, στην περιοχη του Ολυμπου,, στην φυσικη πορεια των ζωικων κυκλων, στην διατηρηση των τοπιων, των οικοσυστηματων, και των φυσικων πορων.)

Στις κεντρικές  περιοχές των προστατευόμενων περιοχών της βιόσφαιρας, οι οποίες είναι σχετικά ανεπηρέαστες από την ανθρώπινη δραστηριότητα, μπορούν να διεξαχθούν έρευνες. Αυτές οι έρευνες συγκρίνονται με τους παραδοσιακούς τρόπους προσαρμογής του ανθρώπου στην ουδέτερη και τη μεταβατική περιοχή.

Η μετάδοση της γνώσης που βελτιώνει τη ζωή του ανθρώπου χωρίς να καταστρέφει το περιβάλλον είναι ένας από τους βασικούς λόγους ύπαρξης των προστατευόμενων περιοχών της βιόσφαιρας. Σ’ αυτές τις περιοχές μπορούν να συζητήσουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι: επιστήμονες, ντόπιοι αγρότες, ψαράδες, πολιτικοί, ιδιωτικές επιχειρήσεις και οργανώσεις για την προστασία του περιβάλλοντος.

Πώς επιλέγονται οι προστατευόμενες περιοχές της βιόσφαιρας;
Για να ενταχθεί μια περιοχή στις προστατευόμενες περιοχές της βιόσφαιρας θα πρέπει να ανταποκρίνεται στα εξής κριτήρια:
-να είναι αντιπροσωπευτική μιας μεγάλης βιογεωγραφικής περιοχής, που θα παρουσιάζει και κάποια διαβάθμιση ανθρώπινης επέμβασης.
-να περιέχει τοπία, οικοσυστήματα ή ζωικά και φυτικά είδη η ποικιλίες οι οποίες πρέπει να προστατευτούν.
- να επιτρεπει τη μελετη της βιωσιμης οικονομικης αναπτυξης, μεσα στην ευρητερη περιοχη, να διαθέτει ένα κατάλληλο σύστημα ζωνών, με μια κεντρική περιοχή, νομικά οριοθετημένη, μια σαφή ουδέτερη ζώνη ή ζώνες και μια εξωτερική μεταβατική περιοχή.

Πώς είναι οργανωμένες οι προστατευόμενες περιοχές της βιόσφαιρας;
Η κεντρική περιοχή πρέπει να οριοθετείται νομικά και να παρέχει μακρόχρονη προστασία στο τοπίο, το οικοσύστημα και είδη που περιέχει.
Τα όρια της ουδέτερης ζώνης θα πρέπει να τίθενται με σαφήνεια. Η ανθρώπινη δραστηριότητα σ’ αυτή τη περιοχή δεν πρέπει να εμποδίζει τους στόχους προστασίας που πρέπει επιτευχθούν στην κεντρική περιοχή, αλλά να τους υποστηρίζει. Μπορεί, για παράδειγμα, είναι μια περιοχή πειραματικής έρευνας για την διαχείριση του οικοσυστήματος.

Παγκόσμιο δίκτυο Γιατί;
Ο κοινός στόχος των προστατευόμενων περιοχών της βιόσφαιρας είναι η εξευρεση απτών λύσεων ώστε να συνυπάρξει η προστασία της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων προς όφελος των τοπικών πληθυσμών. Το παγκόσμιο δίκτυο στηρίζεται σε άλλα δίκτυα, που είναι οργανωμένα κατά περιοχές ή κατά θέμα (π.χ. για τη μελέτη της βιοποικιλότητας). Η συνεργασία μπορεί να έχει τη μορφή ανταλλαγής πληροφοριών, υλικού, άρθρων στο biosphere Reserves Bulletin, προγραμμάτων συνεργασίας, ανταλλαγών προσωπικού ή οργανωμένων επισκέψεων.

Το παγκόσμιο δίκτυο διέπεται από ένα νομικό πλαίσιο, το οποίο υιοθετήθηκε επίσημα από τη 28η Γενική Συνδιάσκεψη της unesco. Αυτό το πλαίσιο καθορίζει τις λειτουργίες του δικτύου και προβλέπει την περιοδική επιθεώρηση των προστατευόμενων περιοχών της βιόσφαιρας.

Χριστίνα Σιναπλίδου-Καφετσούλη
Πρόεδρος UNESCO Ν. Λάρισας